میخواهم کارگردان بمانم

برای اخراجیها2

امیر اطهر سهیلی

خیلی وقتها آدم خجالت میکشد بگوید برای روزنامه ای نقد مینویسد ، آن هم نقد سینمایی ! ! !

وقتی تمام منتقدین یک چیز میگویند و فیلمساز حرف خودش را میزند، وقتی همه منتقدین یک چیز میگویند و مردم حرف خودشان را میزنند. وقتی همه منتقدین یک فیلم را میکوبند و آن فیلم میلیاردها تومان میفروشد.

آقایان حتماً اشتباه از شماست ... حتماً اخراجیها فیلم خوبی ست . اصلاً چه دلیلی دارید که همه دست به دست هم این فیلم را بکوبید. حتماً شما دوست ندارید این فیلم بفروشد چون دلتان برای سینمای ایران نمیسوزد!!!

چندی پیش یکی از دوستانم حرفی زد که برای آنی از خودم برای نقدهای که تا کنون نوشته ام بدم آمد. دوستم گفت در زمینه اخراجیها نظر مردم قابل تامل تر است تا نظر منتقدین.

این مطلب را هم ، در حقیقت در نقد  اخراجیها نمینویسم ، که این فیلم آنقدر بد است که حتی به نظر من ارزش نقد و برسی اش را هم ندارد. این مطلب را برای مخاطبین اخراجیها مینویسم. این مطلب را برای دوستانی مینویسم که اخراجیها را با صفهای طویلش از دست ندادند و متاسفانه از آن لذت هم بردند.

ما از خوردن غذا لذت میبریم و دست پخت دو آشپز مختلف را به خوبی از یکدیگر تمیز میدهیم. ما میفهمیم دستپخت کدام آشپز لذیذ تر از دیگری ست بدون اینکه حتی آشپز را دیده باشیم .آشپزی هنر نیست ولی برخورد مردم با آن با هنر تفاوت خاصی ندارد. ما از غذای خوب لذت میبریم چون ذائقه مان طوری تربیت شده که غذای خوب را تشخیص دهد و از آن لذت ببرد و این بازمیگردد به نیازی که از کودکی با آن بزرگ شده ایم.

ذائقه مخاطب هنر نیز همینگونه تربیت میشود و نسبت به یک اثر هنری واکنش نشان میدهد. و باید تاسف خورد بر مردمی که ذائقه شان اخراجیهای 2 را میپسندد، چون این غذا نه تنها آشپز خوبی نداشته که آشپزش کوچکترین اطلاعی از آشپزی نداشته و هرچ هبه دستش آمده را در غذا مخلوط کرده است.

ذائقه مخاطب ایرانی در زمینه هنر سینما همیشه متفاوت بوده است و شاید بتوان گفت تنها هنری که مخاطب ایرانی در مقابل آن ضعیف النفس بار آمده سینما میباشد (البته امروزه وضعیت موسیقی هم کم از سینما ندارد.) . بطور مثال اگر در ادبیات و شعر بخواهیم مخاطب شناسی خاصی داشته باشیم متوجه خواهیم شد اکثریت مخاطبین این هنر به شاعران پر آوازه این مرز و بوم علاقه دارند و حداقل چند اثر از آنها را خوانده و دنبال میکنند. دلیل این امر بزرگ شدن کودک ایرانی با کتابی مانند دیوان حافظ است. یک ایرانی از دوران طفولیت دیوان حافظ را کنار قر آن در خانه اش کشف میکند و در طول تحصیل از سعدی گرفته تا مصطفی رحماندوست ، اغلب شاعران را میشناسد و با آثارشان کمابیش آشنا ست پس باید از ذهن این مخاطب توقع انتخاب هوشمندانه را داشته باشیم .

ولی سینما در این بین هنر ی ست که میشود گفت مورد بی مهری فراوانی قرار گرفته است. از مخاطبی که با سینمای درجه ب هالیوود بزرگ شده است و تا کنون نام هیچکاک یا ولز را نشنیده است نمیتوان توقع داشت با سینما همانگونه برخورد کند که با ادبیات یا نقاشی.

مخاطبی که از سینمای وودی آلن جز کپی های هجو آمیز و ضعیف مهران مدیری چیزی نمیداند و از چاپلین فقط ولگردی را میشناسد که صحنه های کمیک برخی از فیلمهای او تکه تکه شده (بهتر است بگوییم نابود شده) به صورتی که بیشتر شبیه کمدی های اسلپ استیک به نظر میرسد ، در شبهای عید در تلویزیون نمایش داده میشود، بر این مخاطب نباید خرده گرفت اگر با لذت از اخراجیهای 2 یاد کند. او تربیت یافته که از جزء لذت ببر د و کاری به کل اثر نداشته باشد.

اخراجیها نیز کلیت ضعیفی دارد . اخراجیها دو داستان منفصل است که این دو بجز در صحنه آخر هیچ ربطی به هم ندارند. ، در حقیقت آقای ده نمکی دو فیلم « مردی شبیه باران » و « ارتفاع پست » را با یکدیگر ترکیب میکند و در پایان نه تنها نمیتواند به کلیت واحد و جامعی برسد که خودش را راحت کرده و در یک سردرگمی فیلم را رها میکند.  فیلم نه تعلیق خاصی دارد و نه فیلمساز توانسته چیزی جز شوخی های لفظی کاراکترها به اثر خودش اضافه کند. همچنین فیلمنامه نه استارت دقیقی دارد و نه نقطه اوج خاصی ،  پایان اثر هم یک سرهم بندی ضعیف است که فقط  در توانایی های مسعود ده نمکی می گنجد. جالب اینجاست که در قسمت اخیر اخراجیها از نو آوریها و جذابیتهای بازیگران کاسته شده و بازیگران نیز در تکرار کلیشه قبلیشان تقریباً نا موفق عمل کرده اند. عدم یکپارچگی اثر هم که نه تنها  در کلیت آن(که در بالا یاد شد) در قسمتهای مختلف داستان نیز کاملاً مشهود است . چسبیده شدن قسمت فوتبال به کل داستان ، تصنعی ، ضعیف و در حد یک فیلمنامه نویس آماتور است . جلوه های ویژه اثر هم که پیش از اکران آقای ده نمکی این همه در تمجید و تحسین اش سخن گفت بزرگترین ضعف فیلم محسوب میشود . فضاسازی های کارگردان دچار ضعف بنیادی ست و کاملاً نمایانگر این است که کارگردان در حالی که کوچکترین اطلاعی در زمینه فضاهای فانتزی و طنز ندارد در میان این دو فضا معلق مانده است.

بازی بازیگران درجه دوم فیلم نظیر امیر یل ارجمند هم به شدت بر ضعف فیلم می افزاید. البته این ضعف بازی به ضعف نویسنده در شخصیت پردازیها نیز بازمیگردد.

اما با این همه ضعف متاسفانه اخراجیهای 2 فروش قابل توجهی داشته است که باید به  حتم مسئولین را به فکر وادارد . واقعاً چرا سطح توقع و سطح سلیقه مخاطب ما اینقدر کاهش یافته است و آیا ما فرصت تازه ای برای فرهنگ سازی و آشنا کردن مخاطب با موج هنری عصر معاصر  ایجاد نموده ایم.